Bolle i omnen

Fylte bollar er ein favoritt å servere på avslutningar for tida. Dei er enkle og nette, og lette å ete.
Den første gongen dei var med på jobb-avslutning, var for å intensivere ventinga på fugleungen to-tre veker før fødselen, og då var bollane svært symbolske. Dei var konkrete bollar i omnen. Med si runde form minna dei mykje om forma på liten fugl sin mage. Dessutan var dei små og søte, og fylte med ei så langt ukjend overrasking...

Prøvesmakar-sommarfugl

Fylte vaniljebollar

50 gram gjær
200 gram sukker
4 dl mjølk (lett eller skumma er fint, laktoseredusert hevar som eit uvêr om det skulle vere ønskeleg)
1 dl sukker
1/4 ts hornsalt
1 egg
13 dl kveitemjøl (+litt til)
Vaniljekrem frå pakke
Smelta smør
Strøsukker eller perlesukker

Smuldre gjæren i ein bolle. Smelt smør i ei gryte, og hell mjølka over, og dette varmast til 37
grader. Slå væska over gjæren. Tilsett sukker, hornsalt, egg og det meste av mjølet.
Kna deigen til den slepp bakebollen. Hev i ein time på ein lun stad.

Ta deigen opp på bordet, del den i to delar og kjevle ut til ein tynn, firkanta leiv.

Del deigen inn i kvadratiske ruter på om lag 5-6 cm. Legg ei god teskei vaniljekrem på kvar rute, samle kvart hjørne av ruta over fyllet og lukk utan å få vaniljekrem mellom
kantane. Vaniljekrem mellom skøytane gjer det umogleg å lukke bollen. Set kvar bolle med skøyten ned i ei muffinsform.

Etterhevast i 40 minutt.

Steikast i 250 grader i om lag 8 minutt. Pass på, dei blir fort brune på den høge temperaturen!

Etter steiking penslast bollane med smør og dyppast i perlesukker eller som her, blomesukker.

Blomesukker

3 dl perlesukker/strøsukker
2 ss sitronsyrepulver
rive sitronskal
det raude frå raudkløver
hakka surkløverblad
ringblome
kornblome
eller andre blomar som er etande
Bland saman, lat tørke. Kan brukast på det meste, til dømes fruktsalat, sukkerpynt på kva som helst, i ostekake i staden for sukker, på jordbær...

Ein ser eigentleg ikkje at det er blomar etter at sukkeret har stått ei stund, det er berre små fargekorn i sukkerpynten som har ein litt syrleg og god smak.

Bollane med blomesukker blir mest som eit karneval!

Knute på vimpelen

 

Vi har ei flaggstang utanfor reiret vårt her i skogen. Det er koseleg å kunne feire små og store hendingar med eit synleg symbol på glede, sorg eller berre praktisk nok sjå kva retning vinden har i dag.

Flaggstanga var likevel eit sørgeleg syn då vi flytta inn, nesten utan maling og med ein tydeleg knekk eit stykke oppe etter at den øvste delen av stålstanga som dei seier deisa ned på huset (!) ein gong det var mykje vind. Dei som budde her før, hadde ikkje flagga på maidagane ein gong, kanskje fordi dei var redde vinden skulle løfte avgarde stanga ein gong til.

Vi tok flaggingsoppgåva alvorleg. Det gamle, slitte og falma flagget (dei gamle bebuarane hadde tydelegvis brukt det på eit tidspunkt) vart forskriftsmessig spretta opp etter saumane og kasta som separate fargefirkantar. Nytt, svært flagg vart innkjøpt. Det var presis flaggheising, feiring av lokale og royale fødselsdagar. Vi syntest nesten det var litt få flaggdagar. Dessutan fekk vi som kompensasjon ein vimpel i innflyttingspresang, ein ekstra lang vimpel som leika i vinden høgt der oppe heilt uavhengig av flaggdagar.

Dessverre var sjølve stanga framleis sliten. Heldig er den som har gode hjelparar, og hjelpa kom gjennom besøk av svigerforeldra, som brukte ferien sin på å senke, øydelegge, rustbanke, pusse og måle flaggstonga, kjøpe inn ny pyntekule på toppen, samt reparere den knekte delen som skulle halde stanga bein og fast i skøyten og forhindre vidare neddeising i hustaket.
Slik vart flaggstanga kvit og bein, sjølv om det krevde sine kilo daudvekt å få vippa ho opp att frå horisontalen, eg hadde vondt i ribbeina lenge etterpå...

Men etter kvart, medan ingen ser på, så skjer det. Som regel om kvelden eller medan vi ikkje er heime. Det skjer gong etter gong. Det blir knytta knutar på vimpelen. Stramme knutar. Doble og triple knutar. Nokre gonger opp til seks knutar samstundes.

Kven er det som gjer slikt? Fugleungen? Naboguten?  Pensjonistar i nabolaget som ikkje har anna å gjere? Nokon av oss som går i søvne?

Vi knytter opp kvar knute straks vi merkar han, står gjerne ute og knotar med dette, og riv med tennene i det glatte blå stoffet (flaggreglane nemner ikkje det å bite i vimplar og flagg). Iskalde fingrar i vinden er ikkje er brukbare til noko så stramt som slike knutar. Knutar stramme av storm frå sør. For det er berre vind, det er berre dei endelause vindane som har strøyma oppover til oss dei siste månadane, nesten utan stans. Det altså er den isnande vinden som knyter knutane om kvelden medan vi ikkje ser.

Ein dag, i samband med oppknytting av knutar, forsvann den eine flaggstangsnora opp i toppen av stanga, og blei der. Det er vel sikkert det første nokon lærer ein fersking med flaggstang - pass på snorene dine. Fortøy; flaggstikk, halvstikk, sikre stikk. Knutar-knutar-knutar. Fugleungepappa freista å nå opp til den tapte tampen med ein stige, men det vart for usikkert sjølv for ein klatrar utan høgdeskrekk.

Men i dag løya det litt. Svigerforeldra, flaggstangsreparatørane, tok i eit nytt tak og senka flaggstanga for å tre i snorene igjen - vips så er alt vel og vimpelen til topps som før.

Hurra!

Men det tek neppe mange stormkveldane før knutane strammar seg til på nytt...

Det som varmar i ein kald kveld

Det er innedagar for tida, med kalde vindar som aldri ser til å roe seg. 

I veslefuglen og Davy Jones sin voggesong, som stadig får nye vers, syngast følgjande: 

Trea stormar hit og dit, 

ugla seier: For eit slit!

Ho sit heller der og ser, 

og tutar litt, og ler.

Det har falle store tre i skogen, og desse kan nyttast til noko. Grantrea har blitt til ei hytte og fleire benkar, ein ekornvilla og kjem til å bli til halvgod granved seinare. Men no er det tidlegare tiders hardt arbeid vi haustar varme av, og fyrar på fjellbjørk hogge medan veslefuglen var ein liten løyndom inst i liten fugl sitt indre. Veden har no tørka godt og er klar for å varme oss for andre gong.

Det brenn i omnen i stova, og maske for maske nærmar det seg ein ny babygenser. Det er mange som kunne ha bruk for ein slik den kommande tida, så ein får berre freiste å halde maskene. Lettare sagt enn gjort, når fugleungen likar å låne strikketøyet og ommøblere litt på pinnane. 

Favoritt-babyjakka eg har strikka mange gonger, er etter eit gratis mønster som ligg på leinemerino.no. Dei lagar også fin ull, men stort sett har det blitt strikka av anna ull som passar pinne 3. Som så mange andre ullkle tøyer og strekk dei seg etter den som er inni, og difor kan ein bruke jakkene lenge. Den grøne jakka på biletet, strikka i storleik 3-6 månader, brukte veslefuglen frå første veke og nesten eit år, utruleg nok. Men slik elastisitetsutviding gjeld nok berre for første brukar, så då er det ein grunn til å finne pinnane fatt igjen! Det er eit morosamt mønster som ser meir avansert ut enn det eigentleg er, men det gjer jo ingenting. 

Under laginga av desse jakkene, skjønte eg at det er skilnad på knapping på jakker til jenter og gutar; Jentene har visstnok knappane på hjartesida. Alt ein kan lære...!

Sokkane, med oppskrift frå dei samme sidene, var dei beste veslefuglen hadde då ho var lita, og slike oppskrifter må ein merke seg. Det var faktisk nokon som heldt seg på den vesle, sparkande foten. Dei er supre til å bruke opp litt restegarn, og har også blitt strikka i Babyull og liknande med fint resultat.

Å, varme kveldar inne. Nevra som tennest og knitrar så det varmar både kroppen og sinnet, og er eit skodespel ein berre kan sjå på utan å forvente anna enn den same handlinga av dansande logar og varme tonar.

Månelyst

Dette er til fugleungen, på dagar med tjukke skyer over himmelen om kvelden.

Fugleungen elskar nemleg månen. Det er eit av dei få orda der ho uttalar alle konsonantar og vokalar heilt riktig, og ho gjer det så tydeleg at heile fuglefamilien også uttalar mÅnEn svært tydeleg og velartikulert.

Månen er langt unna. 384 000 kilometer, om lag like langt som lyset brukar på eit sekund. Lenger enn fugleungen rekk å springe på ein kveld, sjølv med hennar raske steg. Ein kveld sprang ho søraustover, mot månen, nedover grusvegen med eit klart mål. "Hente månen!" ropa ho medan ho sprang. Men månen er tung, veit du, steintung og diger, og verkeleg ikkje enkel å hente. Dersom ein hadde lagt månen oppå Europa, hadde den strukke seg frå Madrid til Moskva. Det er mykje lenger enn til farmor og farfar, det, fugleungen!

Ho er litt bekymra for at han kan vere laga av ost, nokon meiner det, for mus et jo ost. Men ville dei klare å ete heile månen, tru? "Neeeii mamma", sånn kan det ikkje vere. Månen er ein diger ball av stein og sand. Den har faktisk ei tynn atmosfære, men det er så lite partiklar i den at det nesten ikkje tel.

Månen er vanskeleg å fotografere. Liten fugl prøvar og prøvar, men får det liksom ikkje heilt til. Fugleungen bryr seg ikkje så mykje med det, berre ho slepp å stille opp på bileta. Bilettaking har ho fullstendig mista interessen for. Det er så mykje anna artig i verda enn å sjå på eit fotoapparat.

 "Månen botte", seier fugleungen når månen smett bakom ein husvegg eller eit grantre. Han dukkar brått opp att om ein går litt til, og då er det viktig å sei "Heia, månen!" Det er mest som ein gammal ven ho helsar på.

Eg kjenne deg måne, 

som står ved ditt speil

Bak den fjernaste blåne 

og file ringfingerneil

Med ansiktet vendt bort 

fra talløse menn

Som du hidre med morild

du slukke igjen

Eg kjenne deg måne, 

som står ved ditt speil

Sjøl din glans må du låne

og brev med kjærlighetsseil

har du åpna og brutt,

men forløse hver natt

Bare kulde, og står der

bestandig forlatt

(Forfengelige måne, Vamp)

Og det er alltid den samme sida av månen vi ser. Sjå berre på denne spennande illustrasjonen av månefasane, som fugleungen sikkert kunne sett på i fleire timinutt: Lunar libration with phase2





Julemånen i vindauget lyser om kapp med kuler og stearinlys. Ein skulle tru julelysa tok bort noko av måneglansen, men den ekte månen verkar berre enno meir sterk og klår mot dei kunstige lampene innandørs og ute på trea. Månen har vi alltid. Sjølv om han fjernar seg nokre centimeter frå jorda kvart einaste år.

Trearma julelys

Hellige tre kongers lys, eller berre trearma julelys, er ein lang juletradisjon i fugleslekta.
Dei skal dyppast i slutten av november, tradisjonelt den 25., men iallfall før den verste julestria set inn. Det er særlege reglar for når ein får lov å kveike dei, på julaftan kan dei brennast noko, men dei må slukkast før dei er nedbrende, og skal stå til 13. dag jul, då dei skal brennast ned så langt ein tør.
Det var den trettande dagen etter julaftan, altså 6. januar, som var Hellige tre kongers aften, og den dagen dei tre kongane skulle ha klart å funne stallen og Jesusbarnet.

Lysa dyppast langsamt og med tolmod. Det passar fugleslekta ganske godt, dei er seige og likar einsformig og meditativt arbeid om ein har sett av tid til det. Prosessen tek mange timar, i år tok det sju, men det var med ein dryg dugurdspause i godt selskap.

Det må vere ei viss blanding av parafin, stearin og bivoks om det skal bli bra, og det var ein del matematikk i forkant av smeltinga for å finne rette forholdet. 4 delar parafin, 1 del stearin og bittelitt bivoks for lukt og avkviting.
Veiken bindast opp på ein trepinne, ein som heng rett ned og er tynga ned med eit lite mutterlodd i starten, og ein som heng i ein u frå kvar side. Dei er ikkje festa i midten i starten, men festar seg sjølv saman etter kvart.

Stearin og parafin smeltast i vassbad i eit breidt kar. Det optimale er 65 grader, varmare gir sakte vekst av lysa, kaldare kan gje klumpete masse og ujamne lys. Bivoks har ein i etter nokre dypp, det hastar ikkje så mykje ettersom grunnen til at det er med mest er utsjånad og litt lukt.

Den første dyppinga må vere utan vatn, slik at veiken ikkje blir fuktig inni. Eit sprakande trearma lys på julaftan varslar om eit dårleg år...!
Når dei første dyppingane er ferdige, er det greit å fylle på med varmt vatn frå undersida av dyppekaret, slik at lysmassen flyt opp. Då får ein brukt meir av massen utan å smelte seg ihjel.

Å ha rett temperatur og vakte over den er svært viktig. Å forlate eit passeleg varmt kar og til dømes ete ein lang lunsj, er dumt. Ting endrar seg medan ein ikkje er der...

Aller helst skal ein ha julemusikk og klementiner til arbeidet, og rommet ein arbeider i er med fordel litt kjøleg, slik at lysa kjølnar raskt mellom dyppa. Men meir ubehageleg er det jo å stå ute i bua og hutre - då må ein mest ha ein tekopp å varme seg på også...
Det er veldig koseleg å dyppe lys, meditativt å dyppe åleine eller i eit par, sosialt og triveleg å vere ein liten gjeng. Dette er ein tradisjon som ikkje blir broten med det første!

Trearma lys er ei julehelsing til nokon som fortener det og forventast å sette pris på det. Dei passar i storleik svært godt i ei pappeske det har vore 4 sekspakningar med boksøl i, som liten fugl tømmar nærbutikkane for i tida før dyppinga skal skje. Dei finaste er dei det står 'Brygget i regnet' på, eller helst berre 'God jul' eller ingenting.

Då kan jula berre komme!

Lys i mørkret

Det er førjulstid i skogen, fuglane er svoltne på noko godt som nøtter og juleknask, både dei inne og dei utanfor. Det tennast lys, tre i dag, i moseskåla plukka lokalt utanfor reiret her, og pynta med granbar og kongler som heller ikkje har reist langt.

Julekransen frå i fjor, som vart samanraska av ei lyslenke, noko lin som vart dyrka utandørs den sommaren og nokre lilla pinnar frå ein dekorasjon har fått sin tradisjonsplass i stova. Det er no greit å ha noko slik det "alltid har vore", sjølv om det berre har vore ei jul her i reiret for fuglefamilien sin del.
Det har truleg blitt feira jul her sidan tredvetalet av ulike familiar, og det er jo ei stund. Men no startar våre eigne tradisjonar, den vesle fuglefamilien feirar jul her til skogs i år!

Å, ein stakkar var uheldig utanfor her i dag. Dei fleste ulukkene skjer i heimen, såklart.

Bonk, sa det i vindaugsruta, og gråsisikfrøken låg der på graset og rista i kroppen. Er det kramper eller noko anna?

Fugleungepappa tok hand om henne, og gav henne optimal pleie med innandørs oppvarming. Liten fugl ikkje var heilt trygg på det heile. Andre fuglar i vårt hus? Liten fugl hadde ein gong ei skjor på soverommet, og det er ei oppleving som ikkje freistar til gjentaking. Men denne var så liten og skjønn og stakkarsleg, såg ikkje umiddelbart ut til å vere til plage.

I starten lea ikkje sisikfrøken på noko som helst, berre blinka med augene - blonk- blonk.
Så tok ho til å opne nebbet. Beina var urørlege, ho reagerte ikkje på å bli snudd eller kitla under fugleføtene.
Men hovudet vart snart bevegeleg, ho kika seg rundt, sat framleis heilt stilt i handa som heldt henne.
Kanskje vi skulle funne ei eske ho kan ligge i?

Men det ville ho no ikkje. Fuglar skal ikkje bu i pappkassar! Så ho tok til vengene etter det kvarteret ho hadde fått summa seg etter smellen i glasruta, og small inn i glasruta frå innsida, men ikkje fullt så hardt denne gongen. Desse rutene var farlege, så ho stakk beine vegen til skogs igjen så snart skyvedøra var opna og luftvegen fri.

Og fugleungen vår, som sov seg gjennom det heile... Det verka faktisk ikkje som ho trudde på historia ein gong, då den vart fortald då ho vakna...

Stillheten

legger seg som en fugleunge mellom dine hender

din eneste venn

Utdrag frå "Stillheten efterpå" av Rolf Jacobsen.

Farvel til tøybleiene

Dette innlegget handlar om bleier. Tøybleier. Det omhandlar også, for nokon, ekle og irrelevante ting om avføring og denslags, og sarte sjeler har no mogleiken til å late vere å lese vidare. Småbarnsmødre og andre som synest dette er heilt akseptable tema å diskutere, må gjerne lese vidare :)

Fugleungen starta si bleiekarriære med papirbleier på føden. Nett då var det så mykje å tenke på, så tøybleier vart ikkje eit prioritert område. Men det var heile tida sterke intensjonar om å gå over til gjenbruksbleier etter kvart, og då dei første seks vekene var over, vart det bleievasking heller enn søppelposekasting. Og du kor mykje det hjalp på avfallsmengden! Då vi hadde tøybleier, kompostbinge og var sjølvforsynte med barnemat, var restavfallet sparsomt.
Det var først og fremst miljøhensyn som var orsak til dette valet. Men tru det eller ei, tøybleiene luktar mindre (iallfall medan dei er på) enn kastebleier gjer. Dei gjer stumpen mindre raud, syntest vi. Dessutan vart det ein super tilleggseffekt av at tøybleier skiftast litt oftare enn vanleg: Fugleungen vart van med å ikkje bæsje i bleier, men i do  (eller potte/vask) då vi heldt henne over, og det gjorde til at det i ni månader var veker mellom kvar gong vi skifta skikkeleg skitne bleier... Denne metoden høyrest litt for god ut til å vere sann, men det fungerar dersom ein er flink til å følge opp og tolke signal, og betre dersom barnet har ein viss regelmessigheit i do-rytmen.

Tøybleier er så mangt. Ikkje alle er laga av klutar og pakka i lanolinull. Fugleungen starta med det, og i starten var det greit nok, då skulle ho uansett ligge i ro. Men kleda måtte vere ein storleik større for å få plass til bleia... Så gradvis gjekk fuglefamilien over til bleier som har plastlag ytterst og eit slags fleecefôr inni , eller nokon med plast utanpå og eit innlegg med fleire lag bomull som kneppast på plass (innleggs/kneppebleier).
Det var fint å sjå på rekke på rekke med fargerike bleier. Det var nokre eingongsbleier i bakhand, til bruk om nettene etter mykje drikking på kvelden, eller når fugleungen var magesjuk. Då vart tøybleier for drøyt sjølv for dei som verkeleg var engasjerte...

Skitne bleier vart lagt i ein vasstett tøypose på badet og vaska kvar andre dag. Det fungerte strålande. Bleiene vart plukka frå kvarandre før dei vart lagt i posen, og posen berre vrengt inn i vaskemaskina, slik at den som vaska ikkje trong ta på dei ein gong. Posen vart skylt eller vaska saman med resten. Det låg for å vere på den sikre sida, eit rispapir i bleia for å kunne kaste heile greia i do dersom det skulle bli ein bæsjerunde. Men oftast vart rispapiret berre vaska saman med tøybleiene og brukt på nytt.
Tøybleier fekk vi av snille vener som var ferdige med sine. Nokre vart kjøpt nye, og nokre vart skaffa på byttegrupper på nettet. Det vart ekstra billeg på denne måten.
Vaskemiddel fekk vi på butikken. Ja, det vart mykje vasking, men så fekk ein ofte vaska kvite kle også då... Tørking var stort sett framfor varmepumpa i stova, men også nede i vaskekjellaren.

Tøybleielivet var godt.

Men så.
Fugleungen starta i barnehagen. Det vart forsøkt å få dei til å ta tøybleieprosjektet vidare, men det nekta dei, då det var tidlegare dårlege erfaringar med tøybleier. Det funka ikkje. Ingen unntak. Og sjølvsagt er eit slikt bleietørt prosjekt meiningslaust når ein er i ein travel barnehage med mange som kjemper om merksemda til dei vaksne...

No, når fugleungen er halvanna, blir det papirbleier med miljømerking, og frå tid til anna forsøk på doringen eller halding over potta. Og sjølv om det er skumlare enn før, så er det mogleg for fugleungar å gjere det dei treng i do. Det er kjempespennande, og det er mykje å vinne på å prøve så mykje som mogleg...

Så farvel, tøybleier, og velkomne inn att i varmen ved eit seinare høve!